ЭКО-ЖАҢЫЛЫКТАР

ЭКО-ЖАҢЫЛЫКТАР

Пластик океандын үстүндө жүз жылдан ашык убакыт сакталышы мүмкүн

Окумуштуулар аныкташкандай, булгануу толугу менен токтосо да, микропластик деңиз чөйрөсүнөн ондогон жылдар бою жоголбойт.

Лондондогу Королева Мария университетинин окумуштуулары океандын бетиндеги калкып жүрүүчү пластмасса сыныктары алардын агымы толугу менен токтоп калса да, бир кылымдан ашык сактала аларын көрсөткөн математикалык моделди иштеп чыгышты.

Изилдөө көрсөткөндөй, эгерде бүгүн деңизге пластик таштандылар толугу менен токтотулса да, жеңил, сүзүүчү пластиктин бөлүкчөлөрү дагы эле суунун бетинде калкып, «100 жылдан ашык» микропластикага айланат.

Изилдөөчүлөрдүн айтымында, көптөр пластик “жөн эле жоголуп кетет” же “чөгүп кетет” деп ойлошот. Бирок модель көрсөтүп тургандай, чоң пластикалык бөлүкчөлөр узак жылдар бою сууда калып, акырындык менен майда фрагменттерге ажырайт.

Бул кичинекей бөлүкчөлөр андан кийин деңиз кардын "поездди кармап", түбүнө чөгүп кетиши мүмкүн, деп белгилешет авторлор.

Алардын айтымында, бир кылым өткөндөн кийин да пластиктин баштапкы көлөмүнүн болжол менен 10% океандын үстүндө сакталып калышы мүмкүн.

Philosophical Transactions of Royal Society A журналында жарыяланган изилдөө океандын үстүнкү катмарын гана тазалоо көйгөйдү кыска мөөнөттө чечпесин баса белгилейт.

Окумуштуулар белгилешет: бул модель “жоголгон пластик маселесин” түшүндүрүүгө жардам берет — башкача айтканда, деңизге түшүп жаткан пластиктин көлөмү чоң болгону менен, анын үстүндө байкалган үлүшү күткөндөн аз.

Практикалык жактан алганда, бул деген — пластик менен булгануу бүгүн токтотулса да, океандын үстүн тазалоого ондогон жылдар керек болот. Ошол эле учурда, топтолгон бөлүкчөлөр ыдырап, океандын ар түрдүү системалары аркылуу тарай берет жана экологиялык процесстерге, зат алмашуусуна таасир этет.