Пластик жана биоартүрдүүлүк: эл аралык эксперттер системалык коркунуч тууралуу эскертишет

Женева экологиялык тармагы пластиктин булганышынын экосистемаларга жана жаратылыш системаларынын туруктуулугуна тийгизген таасири тууралуу баяндама сунуштады.

Женевадагы экологиялык уюмдар тармагы тарабынан жарыяланган Plastics and the Environment сериясындагы материалда дүйнөлүк пластик булганышы жаратылыш экосистемаларына жана биоартүрдүүлүккө олуттуу терс таасирин тийгизүүнү улантып жатканы белгиленет.

Баяндаманын маалыматы боюнча, кеңири таралган жана туруктуу материал болгон пластик өзүнүн жашоо циклинин бардык этаптарында: чийки затты казып алуудан жана өндүрүүдөн баштап, колдонууга, утилдештирүүгө жана жаратылыш экосистемаларына түшкөнгө чейин айлана-чөйрөгө таасир этет. Мындай булгануу планетанын эң четки булуң-бурчтарында, анын ичинде океандарда, тоолордо жана таза сууларда табылган.

Пластик калдыктары флора менен фаунанын нормалдуу жашоосуна тоскоолдук кылып, экосистемалардын иштешин бузат жана жаратылыш системаларынын маанилүү кызматтарды көрсөтүү мүмкүнчүлүгүн төмөндөтөт. Аларга өсүмдүктөрдү чаңдаштыруу, сууну тазалоо жана туруктуу азык-түлүк тармактарын колдоо кирет. Топуракта, сууда жана абада кармалып калган пластик бөлүкчөлөрү жана алар сиңирилген химиялык заттар суудагы жана кургактагы организмдерге узак мөөнөттүү токсикалык таасир этүүчү булакка айланат.

Бир жолу колдонулуучу пластиктин негизги түрлөрү, анын ичинде бөтөлкөлөр, пакеттер жана таңгактоочу материалдар деңиз сүт эмүүчүлөрүнүн, канаттуулардын жана балыктардын өлүмүнө себеп болот. Ошондой эле алар азык-түлүк чынжырынын негизин түзгөн микроорганизмдердин жашоо циклдерин бузат. Микропластиктин бар экендиги тууралуу далилдер атүгүл алыскы Арктикада жана бийик тоолуу экосистемаларда табылган.

Материалда белгиленгендей, пластик түздөн-түз механикалык зыяндан тышкары, жаныбарлардын жана өсүмдүктөрдүн организмине кирип, ден соолугуна жана репродуктивдик процесстерине таасир этүүчү зыяндуу химикаттардын булагы болуп саналат. Мындай таасир деңизде да, таза суу экосистемаларында да байкалууда.

Документте көйгөйдү чечүү боюнча эл аралык аракеттер, анын ичинде пластик булганышына каршы күрөшүү боюнча глобалдык келишимди иштеп чыгуу боюнча сүйлөшүүлөр талкууланат. Бирок, мындай сүйлөшүүлөр негизги жоболор боюнча өлкөлөр ортосунда бир пикирге келүүдө кыйынчылыктарга дуушар болууда.

Эксперттер пластиктин булганышын азайтуу, альтернативдүү материалдарды колдонуу, ошондой эле калдыктарды чогултуу жана кайра иштетүү системаларын жакшыртуу бүткүл дүйнөдөгү биоартүрдүүлүктү коргоо жана экосистемалардын туруктуу өнүгүүсү үчүн зарыл экенин баса белгилешет.

Булак : НИА «Экология»

https://nia.eco/2026/03/05/112061/